Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi…

class=”medyanet-inline-adv”>

“Bigün hepimiz 15 dakikalığına meşhur olması bekleniyor” sözü ile “Meşhuriyet” çağını malumat veren ABD sanat dünyasının ikonik karakteri Andy Warhol’un dünyaca meşhur Marilyn Monroe portresi 195 milyon dolara alıcı bulması kamuoyunda büyük yankı uyandırdı.  

Shot Sage Blue Marilyn” ismini taşıyan tablo, New York’taki Rockefeller Center’da düzenlenen açılmıs artırma sonrası sanat evveliyatına geçti.

Pop-Art sanat akımının öncüsü olarak anılan Warhol’un 1964 senesinde, kadın oyuncu Marilyn Monroe’nun ölümünden iki yıl sonrasında tamamladığı tablo, günlük kıymeti ile 20. Yüzyılın en pahalı ikinci sanat eseri olarak kayıtlara geçti.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

1964 tarihindeki “Shot Sage Blue Marilyn” adlı tablosu 9 Mayıs’da Christie’s Müzayede hanesinde, 195 milyon dolara satılarak, 20. senenin en pahalı tablosu ünvanını kazanmıştır. Fotoğraf: Alamyclass=”medyanet-inline-adv”>

POPÜLER KÜLTÜR ÜRÜNLERİNİ YARATICI SANAT ESERLERİNE DÖNÜŞTÜRDÜ

Göçmen bir ailenin evladı olarak yerküreye gelen ve ABD sanat ve medeniyet hayatında mühim izler bırakan Warhol, popüler medeniyet ürünlerini yaratıcı sanat eserine dönüştürdü. Seri üretimi ve çirkinlikleri yapılan çalışmalara yansıtan Warhol, sanatında yaratıcı bir seviye eleştirisi geliştirmişti.

Peki fakat bu karşıt sanatçının emekleri yerküre genelinde niçin bunca rağbet görüyor? Kullanım kalıpları ve reklamlarla çevrilen çağımızda, Monroe’nun gizemli yaşamı ile Warhol’u buluşturan bu emek verme ne manaya geliyor?

İşte dünyanın en pahalı tablosunun arasında barındırdıkları…

KİM BU WARHOL?

1960’lara mühür vuran Pop Art hareketinin kılavuz adlarından olan ressamlığın yanında yazarlık, yönetmenlik, yapımcılık ve tasarımcılık meydana getiren Andy Warhol, oldukca yönlülüğü ve sıradışı görüşleriyle daima vurgulayan bir ad oldu.

Sanat hayatına atıldığında ticari sanata odaklanan Warhol, kariyerinin çabuk dönemlerinde illüstratör olarak çalıştıktan sonrasında, Mercedes-Benz ve Coca Cola şeklinde markalar amacıyla reklam kampanyaları yürüttü. Her şeyin hızlı bir şekilde tüketildiği ve unutulmuş olduğu bir son zamanların arasında sanat eserleri da şekil değiştirmeye başlamıştı.

class=”medyanet-inline-adv”>

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

Andy Warhol,1986 senesinde Londra’da düzenlenen Anthony d’Offay Galerisi’nde… Fotoğraf: Alamy

Pop art ile İngiltere’de tanışan Warhol, dadaizmden dalıp gelen bu akımı derhal sahiplenen ve ABD’de Pop-Art’ın en mühim temsilcisi olarak kabul ediliyordu. Popüler sanat olarak da adlandırılan bu akım hakkında olarak İngiliz sanatçı Richard Hamilton Pop-Art’ın çerçevesini çiziyor:

 “Popüler, bi süre, harcanabilir, düşük maliyetli, seri üretimli, vurgulayan.”

59 senelik hayatına pek oldukca şey sığdıran Warhol, hergün kullanım nesnelerini, ikon şekline gelen ünlü simaları ve global reklam simgelerini Pop-Art’ın malzemesi şekline getirdi.

class=”medyanet-inline-adv”>

Bu açıdan, kült film yıldızlarının onun sanatına yansımaması düşünülemezdi. Kimler yoktu ki, Marilyn Monroe, Elvis Presley ve Elizabeth Taylor başta olmak suretiyle döneme damgasını vuran pekçok ad onun sanatında mekan buluyordu.

Ancak tüm adların arasında Marilyn Monroe’nun ehemmiyeti Warhol amacıyla çok fazlaydı. 1950’lerin unutulmaz film yıldızı Monroe, Warhol amacıyla biçilmez bir sanat nesnesiydi. Monroe’nun güzelliği, hüznü, canlılığı, cinselliği, yalnızlığı ve vefatı Warhol’u kendine çekmişti.

Warhol, “Shot Sage Blue Marilyn” tablosu ile Monroe’yu popüler kültürün ikonik yüzü şekline getirirken, ikisinin pozisyonu bazılarına Leonardo da Vinci ve Mona Lisa’yı çağrıştırdı.

class=”medyanet-inline-adv”>

Şurası açılmıs ki Warhol, kendinden evvelki sanattan da, ondan sonrasında gelen temsilcilerden de köktencilik halde ayrılan emsalsiz bir isimdi.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

Sanatında seri üretim objelerini kullanan Warhol’un en malum eserlerinden biri 1962’de “Campbell çorbaları” amacıyla yapmış olduğu reklam emek harcaması. Fotoğraf: Alamy

TABLO NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?

195 milyon dolara alıcı kabul eden ve 20. yüzyılın en pahalı sanat emek harcaması olarak kayıtlara geçen emek verme niçin bunca mühim?

The Guardian tarafınca 2004 senesinde 500 sanatçı ve sanat eleştirmeninin katılmış olduğu bir ankette, çağdaş sanatın en güçlü üç adından biri seçilen Andy Warhol’a ilişik Marilyn tabloları pop art akımının simge çalışmalarından olarak gösteriliyor.

class=”medyanet-inline-adv”>

Sanat eleştirmenleri bu emek harcamayı değerlendirirken, Warhol’un Monroe’nun ölümünden evvelki ünlü ve renkli hayatı ile ölümünden sonraki kayboluşuna göndermede olduğunu öne sürüyor.

Bu anlamıyla hem şekil hem de kullanım çağına atıfta bulunması yönünden, Marilyn tabloları Pop art akımının manifestosu olarak da gözlemlenmektedir.

1964’te Warhol, Marilyn Monroe’nun 1953 imali “Niagara” filmi amacıyla çektirmiş olduğu tanıtım fotoğrafından esinlenerek, turuncu, açılmıs mavi, adaçayı mavisi ve turkuaz olmak suretiyle değişik arka planlara haiz beş Marilyn serigrafi portre hazırladığını anlattıktan sonrasında şunları ekler:

“Ağustos 1962’de serigrafi halletmeye başladım… Bütün oldukca basit-hızlı ve tesadüfiydi. Bundan coşku duydum… Marilyn Monroe o ay daha 36 yaşlarındayken yaşamını yitirdi. O an kaybolup giden yüzünü yapma düşüncesi geldi aklıma geldi.”

Değişik arka planlara haiz beş Marilyn serigrafi portre hazırlayan Warhol, bu tarz şeyleri Manhattan’daki East 47th Street’teki sanat atölyesi “The Factory”de (Yapınak) sakladı.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

Fotoğraf: Alamy

195 MİLYON DOLARA SATIŞA ÇIKAN TABLONUN GİZLİ HİKÂYESİ

Christie’s’de düzenlenen müzayede evveli konuşma meydana getiren Christie’s’ın yöneticisi Alex Rotter, “Shot Sage Blue Marilyn” amacıyla “20. ve 21. asır sanatının ve Amerikan pop kültürünün zirvesidir. Tablo klasik bir sanat yapıtının ötesine geçerek, 20. asır sanat ve kültürünün belirleyicisi şekline gelmiştir” ifadesini kullandı.

Ancak Warhol’un “Shot Sage Blue Marilyn” tablosunu öteki çalışmalarından ayıran ise güzel duyu ağırlığının birlikte, olağan dışı hikâyesi.

1964 senesinde geçen vakada, başarım sanatçısı olan ve atölyesi “Yapınak”nın fotoğrafçılığını meydana getiren Billy Name, dostu Dorothy Podber ile atölyeye gelir. Podber, üst üste dizili olan Marilyn tablolarını görür ve tabloları incelemeye adım atar. Peşinden Warhol’a onları çekip çekemeyeceğini sorar (İngilizcedeki shoot eylemi hem silah ile ateş etmek hem de fotoğrafını kayda almak anlamlarına geliyor).

Podber’in tabloları fotoğraflamak istediğini düşünen Warhol, bu isteği kabul eder. Podber yavaşça eldivenlerini çıkartır ve usulca çantasındaki silahı tablolara doğrultur ve dört Marilyn tablosuna ateş eder.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

2016 senesinde İtalya’nın Cenova şehrinde Palazzo Ducale’de düenlenen Andy Warhol gösterimi. Fotoğraf: Alamy

Ancak, turkuaz tonlu beşinci tablo olan “Shot Sage Blue Marilyn” diğerlerinin yanında olmadığı amacıyla kurtulur.

“Hayatta kalan” tabloyla alakalı 2002 senesinde “How to Draw a Bunny” belgeselinde konuşan Name, bu vakası Podber’ın bir “başarım gösterisi” olarak tanımlar. O gün tabloların fotoğraflarını çeken Name, Warhol’un kendinden buna benzeyen bir vakanın yeniden edilmemesini rica ettiğini söyledikten sonrasında kendinin de Yapınak’dan yaşam boyu men edildiğini anlatır.

WARHOL’UN BAŞKA PAHALI ESERİ VAR MI?

Alışılmadık hikayelerle bezenen Monroe’nun portresi 20. yüzyılın “Mona Lisa”sı olarak tanımlanıyor. Ancak, Warhol’un büyük orana alıcı kabul eden tek tablosu “Shot Sage Blue Marilyn” değil.

2008 senesinde Warhol’un bir öteki meşhur portresi “Eight Elvises”, 100 milyon dolara satılarak yerküre tarihinin en pahalı eserleri arasına girmişti.

“Blue Shot Marilyn” tablosu 1967 senesinde Peter Brant tarafınca 5 bin dolara satın alındığında o dönem amacıyla çok büyük ses getirmişti.

“SHOT SAGE BLUE MARİLYN”İN YENİ SAHİBİ KİM?

1989 senesinde Christie’s’de düzenlenen açılmıs arttırmada Warhol’un “Shot Red Marilyn” tablosu ise 4,1 milyon dolara Masao Wanibuchi’e satılmıştı. “Orange Marilyn” ise 1998 senesinde Si Newhouse tarafınca 17,3 milyon dolara satın alındı.

Hafta başlangıcında Christie’s’de düzenlenen açılmıs arttırmada ABD’li sanat simsarı Larry Gagosian, “Shot Sage Blue Marilyn”i 195 milyon dolara satın alarak, Warhol’un eserini en pahalı tablolar sıralamasında üst sıralara taşıdı. Bir hayli sanat galerisinin maliki oldukları malum Gagosian’ın eseri özü amacıyla mi yoksa farklı biri için mi satın almış olduğu hemen hemen bilinmiyor.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

Warhol, kült film yıldızları sık sık çalışmalarında kullanıyordu. ABD’li film yıldızı Elizabeth Taylor’ın portresi geride bıraktığımız ay 662 bin dolara alıcı bulmuştu. Fotoğraf: Alamy

DÜNYA ÜZERİNDEKİ EN PAHALI ESER Mİ?

20. yüzyılın en pahalı sanat eseri Warhol’dan ilkin Pablo Picasso’nun 1955 tarihindeki “Cezayirli Bayanlar”ı adlı tablosuna aitti. Picasso’nun meşhur eseri “Cezayirli Bayanlar”, 179 milyon dolara alıcı bulmuştu.

Warhol’dan evvelki üstün dereceli ise 110,5 milyon dolar ile grafiti sanatçısı ve dışavurumcu ressam Jean-Michel Basquiat’a aitti.

Dünyanın en pahalı tablolarının başlangıcında Rönesans sürecinin meşhur İtalyan ressamı Leonardo da Vinci’nin Hazreti İsa’yı resmettiği 450 milyon dolara satılan “Salvator Mundi adlı tablosu bulunuyor. Listenin başlangıcında ek olarak Willem de Kooning’in, Paul Cezanne’ın, Paul Gauguin’in, Rembrandt’ın ve Picasso’nun eserleri bulunuyor.

Ancak bu satımla, Warhol bir eserine en oldukca para ödenen Amerikalı sanatçı unvanını kazanmış oldu.

‘SHOT SAGE BLUE MARİLYN’DEN ELDE EDİLEN GELİR NE OLACAK?

İsviçre merkezli Thomas ve Doris Ammann Vakfı’nın koleksiyonunda mevcut olan “Shot Sage Blue Marilyn”den elde edilmiş gelir dünyanın dört bir tarafındaki çocuklar amacıyla eğitim ve sıhhat programları meydana getirmek amacıyla kullanılacağı açıklandı.

Christie’s Müzayede Konutu ise satımdan sağlanacak gelirin İsviçre merkezli bir vakfa gideceğini doğruladı.

Warhol’un ‘Azize Marilyn’i 20. yüzyılın en pahalı sanat eseri oldu: İşte o tablonun ilginç hikayesi...

WARHOL HAYATINI NASIL KAYBETTİ?

Detay Yayınları tarafınca piyasaya çıkan Sanat eleştirmeni Arthur Danto’un kaleminden çıkan Andy Warhol biyografisinde, Warhol amacıyla “Sanat tarihinin oluşturduğu dahiye en yakın şey” tabiri kullanılıyor.

Amerikan Pop Kültürün “İmparatoru” ve sanat tarihinin en garip kişiliklerinden kabul edilen oldukca yönlülüğü ve sıradışı görüşleriyle dikkatleri daima üstüne çeken Warhol’un yaşamını bir o denli çılgındı.

59 yapında yaşamını kaybeden Warhol, Marilyn tablosunda yaşamış olduğu şoku dört yıl sonrasında tekrardan yaşamıştı.

1968 senesinde, “SCUM Manifesto” editörü Valerie Solanas, Warhol’un birkaç filmimizde rol almış, filmini çekmesi amacıyla ona bir senaryo vermişti. Warhol’un senaryoyu beğenmemesi ve filmi çekmemesi üstüne Solanas, silahını yanına alarak Yapınak’ya gitmiş ve Warhol’u vurmuştu.

Silahlı hücum sonrası Warhol’un öldüğü duyuru edilmiş fakat beş saatlik bir operasyonla kurtarılmıştı.

Warhol yazdığı kitapta kendini derinden etkisi altına alan bu saldırıyla alakalı, “Daima yaşamı yaşamak yerine tv izlediğimden kuşku duyuyordum. Vurulduğum andan sonrasında tv izlediğimden güvenilir oldum. Gerçeğine bakarsanız yalnızca kanallar değişiyor, fakat hepsi tv” ifadelerine mekan veriyordu.

Warhol, hayatının son zamanında safra kesesi ile kronik sorunlardan muzdaripti. 20 Şubat 1987’de New York Hastanesi’ne kaldırıldıktan sonrasında birden kalp durmasıyla karar 59 yaşlarında hayata veda etti.

“Meşhuriyet” çağlarında hepsi hızlı bir şekilde tüketilip yok olsa da  Warhol adı ve yarattığı tesir hâlâ sanat çevrelerine esin vermeyi sürdürüyor.

DİĞER HABERLER

YORUMLAR

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

Instagram

GÜNDEM HABERLERİ